Know about the nomination, power and rank of Field Marshal in Pakistan-
Artical by Jasbir Wattanwalia
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਫੀਲਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਦਾ ਦਰਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਫੌਜੀ ਦਰਜਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਪੰਜ-ਸਿਤਾਰਾ ਸਨਮਾਨ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਫੀਲਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਅਸਿਮ ਮੁਨੀਰ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਅਸੀਮ ਮੁਨੀਰ ਨੂੰ ਇਹ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਹੋਣਾ ਪਹਿਲੇ ਫੀਲਡ ਮਾਰਸ਼ਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਯੂਬ ਖਾਨ, ਯਾਹੀਆ ਖਾਨ, ਜ਼ਿਆ-ਉਲ-ਹੱਕ ਅਤੇ ਪਰਵੇਜ਼ ਮੁਸ਼ੱਰਫ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫੀ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।
ਪਹਿਲੇ ਫੀਲਡ ਮਾਰਸ਼ਲਾਂ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ ਅਸੀਮ ਮੁਨੀਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ?
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਫੀਲਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਯੂਬ ਖਾਨ, ਯਾਹੀਆ ਖਾਨ, ਜ਼ਿਆ-ਉਲ-ਹੱਕ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ੱਰਫ਼ ਹੋਏ ਸਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫੀਲਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਦਾ ਦਰਜਾ ਤਖਤਾ ਪਲਟ ਕੇ ਖੁਦ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਉਲਟ ਅਸੀਮ ਮੁਨੀਰ ਨੂੰ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਅਤੇ ਰਸਮੀ, ਨਾਗਰਿਕ-ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੁਆਰਾ ਫੀਲਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਪਹਿਲੇ ਫੀਲਡ ਮਾਰਸ਼ਲਾਂ ਨੇ ਸੰਸਦ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਕੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵੀ ਮੁਅਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਫੀਲਡ ਮਾਰਸ਼ਲਾਂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਰੁਤਬਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੰਵਿਧਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਸਦਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਭੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਫੌਜੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹਾਂ ਵਜੋਂ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਧਾਨਕ, ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿਆਂਇਕ ਅਧਿਕਾਰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਮੁਨੀਰ ਨੇ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭੰਗ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਉਸਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੈ।
ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਫੀਲਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ
ਫੀਲਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਇੱਕ ਦੁਰਲੱਭ ਖਿਤਾਬ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਫੈਸਲੇ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਫੀਲਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੱਕ ਅਪੀਲ ਜਾਂ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰਾਂ ‘ਤੇ ਕੈਬਨਿਟ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਰਸਮੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਫੀਲਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਫੀਲਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ
ਇਹ ਅਹੁਦਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਕੋਲ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਫੌਜ ਦੀ ਰੋਜ਼ਮਰਾ ਦੀ ਫੌਜੀ ਕਮਾਨ ਫੌਜ ਮੁਖੀ (COAS) ਕੋਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਕੋਲ ਫੌਜ ਉੱਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਠੋਸ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਬਰਕਰਾਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦੇ ਰਸਮੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕਮਾਂਡਰ ਬਣੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
27ਵੀਂ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੋਧ ਰਾਹੀਂ ਫੀਲਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ 27ਵਾਂ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੋਧ, ਜੋ ਨਵੰਬਰ 2025 ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਹੋਇਆ, ਫੀਲਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਫੀਲਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਨੂੰ ਬੇਮਿਸਾਲ ਕਾਨੂੰਨੀ ਛੋਟ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੰਸਥਾਗਤ ਅਧਿਕਾਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਨਿਮਨ ਲਿਖਤ ਹਨ :-
27ਵੇਂ ਸੋਧ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ
ਇਹ ਸੋਧ ਫੀਲਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਨਮਾਨਯੋਗ ਪਦਵੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਹੁਦੇ ਤੱਕ ਉੱਚਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਧ ਫੀਲਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਨੂੰ ਖਾਸ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਤਿੰਨੋਂ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੇਵਾਵਾਂ (ਫੌਜ, ਜਲ ਸੈਨਾ, ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ) ਅਤੇ ਇੰਟਰ-ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (ISI) ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਫੀਲਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਲਾਗੂ ਹੋਣਗੇ ਕਾਨੂੰਨ
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੋਧ (27ਵੀਂ ਸੋਧ, 2025) ਨੇ ਫੀਲਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਨੂੰ, ਕਤਲ ਵਰਗੇ ਗੰਭੀਰ ਅਪਰਾਧਾਂ ਸਮੇਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਪਰਾਧ ਲਈ ਮੁਕੱਦਮੇ ਤੋਂ ਬੇਮਿਸਾਲ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਭਰ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਛੋਟ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਫੀਲਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਉਪਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਪਰਾਧਿਕ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਨਹੀਂ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਛੋਟ ਜੀਵਨ ਭਰ ਲਈ ਅਹੁਦਾ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗੀ। ਇਹ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਫੀਲਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਨੂੰ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਪਰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਛੋਟ ਇੰਨੀ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਕਿ ਫੀਲਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਅਪਰਾਧਾਂ ਲਈ ਵੀ ਮੁਕੱਦਮੇ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਧਿਕਾਰ ਅਸਾਧਾਰਨ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਹਨ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੈਂਕਾਂ ਜਾਂ ਸਿਵਲੀਅਨ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ>
- All About Emergency-ਕਿਵੇਂ ਲੱਗਦੀ ! ਅਤੇ ਕਿੰਨੇ ਤਰਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ?
- Know all about your village sarpanch and panch ਇੱਥੇ ਦੇਖੋ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਅਤੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਚਿੱਠਾ
- What is PUDA? and its functions? ਪੁੱਡਾ ਕੀ ਹੈ? ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਕੰਮ ?
- Words useing in Revenue Department of Punjab/ਪਟਵਾਰੀਆਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਕਚਹਿਰੀਆਂ ਵਿਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਖਾਸ ਸ਼ਬਦ
- To contest the Sarpanch or member, you’ll need certain documents.
- Was Guru Nanak a scientist ? ਕੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਨ ?