Health Benefit of White Shreen/ਚਿੱਟਾ ਸ਼ਰੀਂਹ ਦੇ ਗੁਣ ਅਤੇ ਮਹੱਤਤਾ (Albizia procera) ਲੇਖ- ਜਸਬੀਰ ਵਾਟਾਂਵਾਲੀਆ
ਚਿੱਟਾ ਸ਼ਰੀਂਹ/Albizia procera ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਗੁਣ/ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਚ ਵੀ ਇਸ ਰੁੱਖ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਿਕਰ
ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਸ਼ਰੀਂਹ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਸ਼ੁਭ-ਸ਼ਗਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ
ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਸ਼ਰੀਂਹ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ-ਸ਼ਗਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਮੌਕੇ ਅਤੇ ਪੁੱਤ ਜੰਮਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਸ਼ਰੀਂਹ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਬਣਾ ਕੇ ਦਰਵਾਜੇ ਮੂਹਰੇ ਟੰਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਨਾਇਣ ਜਾਂ ਕੰਮ-ਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਸ਼ਰੀਂਹ ਨੂੰ ਘਰ ਦੀਆਂ ਬਰੂਹਾਂ ’ਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਸ਼ਗੁਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਗਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਰੀਂਹ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਸ਼ਰੀਂਹ
-ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਰੀਂਹ
- ਕੀਹਨੇ ਉਸਾਰੀਆਂ ਮਹਿਲ ਵੇ ਮਾੜੀਆਂ
ਕੀਹਨੇ ਚਮਕਾਇਆ ਬੂਹਾ ਬਾਰ ਨੀ…
ਸਰੀਂਹਾਂ ਦੇ ਪੱਤੇ ਹਰੇ - ਬਾਬਲ ਉਸਾਰੀਆਂ ਮਹਿਲ ਤੇ ਮਾੜੀਆਂ
ਅਮੜੀ ਨੇ ਚਮਕਾਏ ਬੂਹੇ ਬਾਰ ਨੀ
ਸਰੀਹਾਂ ਦੇ ਪੱਤੇ ਹਰੇ - ਵੱਧ ਵੇ ਸ਼ਰੀਹਾਂ... ਹੋ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੋਰ ਲੰਮਾ
ਗਾਵਾਂ ਵੀਰੇ ਦੀਆਂ ਘੋੜੀਆਂ ਤੇ ਬੂਹੇ ਤੈਨੂੰ ਟੰਗਾਂ
-ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਸ਼ਰੀਂਹ ਦਾ ਜਿਕਰ
- ਮੇਰਿਆਂ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਮੈਨਾ ਮਰ ਗਈ
ਰਹਿ ਗਿਆ ਪਾਂਧੀ ਮੁਕਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕੋਹ
ਆਖਰੀ ਫੁੱਲ ਵੀ ਸ਼ਰੀਂਹ ਦਾ ਡਿੱਗ ਪਿਆ
ਖਾ ਗਿਆ ਸਰਸਬਜ਼ ਜੂਹਾਂ ਸਰਦ ਪੋਹ
-ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਸ਼ਰੀਂਹ ਦਾ ਜਿਕਰ
- ਇਕ ਖਤ ਆਵੇ ਮਾਂ ਜਾਈ ਦਾ
ਬਾਂਝ ਵਿਯੋਗਣ ਰੁੱਤੇ ਵੀ
ਵੀਰਾ ਪੱਤ ਸ਼ਰੀਂਹ ਦੇ ਬੱਝ ਗਏ
ਮੇਰੇ ਬੂਹੇ ਉੱਤੇ ਵੀ - ਹੋਰ ਵੰਨਗੀ
- ਨਾ ਉਹ ਤੂਤ ਸ਼ਰੀਹਾਂ ਲੱਭਣ,
ਨਾ ਉਹ ਬੇਲੇ ਕਾਹੀਆਂ ਲੱਭਣ,
ਨਾ ਉਹ ਰੁੱਤਾਂ ਛਾਈਆਂ ਲੱਭਣ,
ਨਾਂ ਭਾਈ ਭਰਜਾਈਆਂ ਲੱਭਣ
ਸ਼ਰੀਂਹ ਦੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਫਲ਼
ਸ਼ਰੀਂਹ ਦੀ ਆਮ ਵਰਤੋਂ
ਸ਼ਰੀਂਹ ਦੀ ਲੱਕੜ
ਮਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਕਿਲਿਆ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਸ਼ਰੀਂਹ ਦੀ ਲੱਕੜ
ਸ਼ਰੀਂਹ ਦੀ ਲੱਕੜ ਬਹੁਤ ਹੀ ਟਿਕਾਊ ਅਤੇ ਮਜਬੂਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਇਸੇ ਗੁਣ ਕਾਰਨ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਮਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਕਿਲਿਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਫਰਨੀਚਰ ਦੇ ਹੋਰ ਟਿਕਾਊ ਸਮਾਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਚਿੱਟੇ ਸ਼ਰੀਂਹ ਦੀ ਦਵਾਈਆਂ ਵਿਚ ਵਰਤੋਂ
ਸ਼ਰੀਂਹ ਦੇ ਸੱਕ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਸੁਰਮਾ
ਸ਼ਰੀਂਹ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦਾ ਸੱਕ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਗੁਣਕਾਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ਰੀਂਹ ਦੇ ਸੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਸੁਰਮਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਲਈ ਰਾਮਬਾਣ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਲੈ ਇਕ ਅਖਾਣ ਵੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ ਕਿ-
ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਰੀਹ ਹੋਵੇ ਜਨਾਬ, ਉੱਥੇ ਅੱਖਾਂ ਕਿਉਂ ਹੋਣ ਖਰਾਬ
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਸ਼ਰੀਂਹ ਦੀ ਵਰਤੋਂ
– ਦਰਦ ਤੋਂ ਰਾਹਤ : ਸ਼ਰੀਂਹ ਵਿਚ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦਰਦ ਨਿਵਾਰਕ ਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਦਰਦ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਸੱਕ ਦੇ ਐਥੇਨੌਲਿਕ ਅਰਕ ਸੋਜ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਪੜਾਵਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
– ਸਾੜ-ਵਿਰੋਧੀ ਗੁਣ : ਕਈ ਅਧਿਐਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰੀਂਹ ਦੇ ਪੌਦੇ ਦੇ ਅਰਕ ਨੇ ਸੋਜ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾੜ-ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਇਹ ਗੁਣ ਇਸਨੂੰ ਗਠੀਏ ਵਰਗੀਆਂ ਅਲਾਮਤਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਭਾਵੀ ਕੁਦਰਤੀ ਉਪਚਾਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
– ਰੋਗਾਣੂਨਾਸ਼ਕ ਗੁਣ : ਸ਼ਰੀਂਹ ਵਿਚ ਗ੍ਰਾਮ-ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਮ-ਨੈਗੇਟਿਵ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਆਪਕ-ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਰੋਗਾਣੂਨਾਸ਼ਕ ਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਇਨਾਂ ਗੁਣਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਗਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਸਰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਹੋਰ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਸ਼ਰੀਂਹ
– ਕੇਂਦਰੀ ਨਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (CNS) ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਵਰਗੀਆਂ ਅਲਾਮਤ ਲਈ : ਸ਼ਰੀਂਹ ਦੇ ਪੌਦੇ ਦੇ ਅਰਕ ਨੇ CNS ਉਦਾਸੀ ਵਰਗੀਆਂ ਅਲਾਮਤਾਂ ਵਿਰੁਧ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਸਰ ਦਿਖਾਏ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਇਹ ਗੁਣ ਚਿੰਤਾ, ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਵਿਕਾਰ ਵਰਗੀਆਂ ਅਲਾਮਤਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ, ਅਲਬਿਜ਼ੀਆ ਪ੍ਰੋਸੇਰਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਿਮਾਗੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ, ਕੋਰਟੀਸੋਲ ਵਰਗੇ ਤਣਾਅ ਦੇ ਹਾਰਮੋਨਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੌਦੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੁਣ ਮੇਲਾਟੋਨਿਨ ਵਰਗੇ ਕੁਦਰਤੀ ਨੀਂਦ ਦੇ ਹਾਰਮੋਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਕੇ ਨੀਂਦ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
– ਐਂਟੀਆਕਸੀਡੈਂਟ ਪ੍ਰਭਾਵ : ਸ਼ਰੀਂਹ ਵਿਚ ਫਲੇਵੋਨੋਇਡ ਅਤੇ ਸੈਪੋਨਿਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਐਂਟੀਆਕਸੀਡੈਂਟ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਿਸ਼ਰਣ ਫ੍ਰੀ ਰੈਡੀਕਲਸ ਨੂੰ ਬੇਅਸਰ ਕਰਨ, ਆਕਸੀਡੇਟਿਵ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
– ਸਾਹ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਸ਼ਰੀਂਹ : ਸ਼ਰੀਂਹ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦਮੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰੌਨਕਾਈਟਿਸ ਵਰਗੀਆਂ ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਇਹ ਇਸਦੇ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਅਤੇ ਸਾੜ ਵਿਰੋਧੀ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਠੀਕ ਹੋਣ ਵਿਚ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
– ਇਮਿਊਨ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਮਜਬੂਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਈ : ਪੌਦੇ ਦੇ ਐਂਟੀਆਕਸੀਡੈਂਟ ਅਤੇ ਬਾਇਓਐਕਟਿਵ ਮਿਸ਼ਰਣ ਇਮਿਊਨ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਸਹੀ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਇਹ ਗੁਣ ਮੌਸਮੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਲਾਗਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਡੀ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਰੀਂਹ ਦੇ ਸੱਕ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਦਵਾਈਆਂ ਵਿਚ ਵਰਤੋਂ
ਸੱਕ ਦਾ ਕਾੜਾ
ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਇਲਾਜ
ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੁਕਰਾਣੂਨਾਸ਼ਕ ਸ਼ਕਤੀ
ਸ਼ਰੀਂਹ ਦੀ ਦਵਾਈਆਂ ਵਿਚ ਮਹੱਤਤਾ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਵਿਸਥਾਰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਇਸ ਲਿੰਕ ’ਤੇ ਕਰੋ ਕਲਿਕ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਲਿੰਕਾਂ ’ਤੇ ਕਲਿਕ ਕਰਕੇ ਪੜ੍ਹੋ